BERİTAN AŞİRETİ

BERİTAN AŞİRETİ

Açıklama:

Beritan kelimesi aslinda Türkçe bir kelimedir. Kelimenin kökü BÊRTÎ dir. Göçebe, koçer veya yerlesik hayata geçmemis, sürekli hareket halinde olan topluluga BÊRTÎ denmistir. Bêrtî mevsimlere göre yer degistiren ve sürekli hayvanlarina güzel otlak bulmaya çalisan, yani kendi yasamini, yetistirdigi hayvanlarinin yasamina göre ayarlayan bir topluluktur. BÊRTÎ ismi de Türk devletinin Kürtlere uyguladigi asimilasyon politikasindan nasibini alarak BERITAN Seklini almistir. BÊRTÎ ye göçebe veya koçer derdik.

Beritanlilar göçebe olduklari için egitim yok denecek kadar azdir. Son yillara kadar okuma ve yazma orani çok düsüktü. Bu nedenle yazili tarihleri yoktur. Beritanlilar yazili bir tarihe sahip olmadiklari için nereden geldikleri, geçmiste nerede yasadiklarina dair herhangi bir bilgi ve belge yoktur. Sadece tarihleri günümüze kadar sözlü olarak gelmistir. Tabi ki TC devleti arsivlerinde varsa bilemiyoruz. Zaten BÊRTÎ'Ler her zaman mevsimlere göre yer degistirmislerdir. Bêrtî'ler hayvanla ugrastiklari için her zaman dogaya göre kendilerini ayarlamalari gerekir. Yani serinlik, sogukluk, sicaklik, ot, su ve barinma için sürekli yer degistirmisler. Yazin serin, bol ot, ve su olan yaylalara gitmislerdir. Kisin ise sicak, bol ot, su ve barinmasi uygun olan yerler seçilmistir. Beritanlilar sürekli dogayla iç içe yasadiklari ve yer degistirdikleri için gittikleri yerlerde uyum sorunlari olmamistir. Bêrtî, Bêrtîyan ve Beritan seklini almistir.

BERITAN ASIRETI

Beritan asireti üç kabileden meydan gelmektedir. Bunlar 1.QERQÛLAXAN
2.MILEMERAN
3.QOSAN. Bu üç kabile ise kendi arasinda bir çok oymaga ayrilmistir.
Beritanlilar büyük bir cografik alana yayilmislardir. Zaten göçebe demek mevsimlere göre yer degistirmek dermektir. Bunlar Dogu Anadolu ve Güneydogu Anadolu bölgeleri arasindaki alanlarda göçebelik yapmislardir. Göçebelik demek yerlesik hayata geçmemis demektir.

Beritanlilar da genellikle bir is bölümü vardir. Bu is bölümü insanligin ilk evresi olan ilkel kominal hayatin is bölümüne benzer. Erkekler disarida koyunlara bakma, avcilik yapma, erkek çocuklar kuzulara bakma, kadinlar evde yemek hazirlama çocuklara bakma, çamasir yikama kiz çocuklari annelerine yardim etme ve çali çirpi toplama isleriyle mesguldürler.

Bertanlilar genel olarak göçebe de olsalar nüfus olarak Elazig'in Palu ilçesine bagli 1. QERQÛLAXAN Kirvan Köyü (Gülçati) 2.MILEMERAN Kavak Köyü 3.QOSAN ise Sorkan Köyü (Igdeli), Avlagi ve Köse Köyleri üzerine kayitlarini yazmislardir. Bu Köyler simdi ilçe olan Kovancilar'a baglidir. Ama her zaman sakli (kitim) nüfus olmustur. Askerlik islemlerinden dolayi sürekli asker kaçaklari olmustur. Ayni zamanda bu Köyler Beritanlilarin ilk mülkiyetleri olmustur. Bu Köyleri yerlesik hayata geçmek için almamislardir. Sadece aile büyükleri ve ileri gelenleri kis mevsiminde daha rahat yasamak için almislardir. Çünkü kis mevsiminde koyunlar BÊRÎ (Ceylanpinar) denilen bölgeye götürülürdü. Yaslilar, ileri gelenler, aile büyükleri ve hastalar bu Köylerde kalirlardi. Zenginler hayvanlarini Bêrî'ye (Ceylanpinar) götürüp bakmalari için bahara kadar çoban ve fakir ailelere teslim ederlerdi. Ilkbaharda hayvan sahipleri gidip hayvanlarini teslim alip kendileri bakarlardi. Tabi ki hayvanlara bakan bu aileye belli bir parasal destek yapilirdi.

Göçebe bir hayat yasayan Beritanlilarin en önemli özelliklerinden biri de hayvanlarini otlatmak için sürekli yer degistirmis olmalaridir. Bu yer degistirme mevsime göre uygun otlak bulma ve dogadan faydalanma temelinde gelismistir. Dogal ortamdan faydalanmak için sicaklik, sogukluk, otlak, su vb nedenlerden dolayi göçebelik devam etmistir.

Bertanlilarin geçim kaynagi hayvancilik oldugu için (küçükbas, koyun keçi) her zaman iyi otlak bulmalari aciliyet gerektirirdi. Iyi otlak ve mevsime göre iyi sartlar olusmadigi zaman hayvanlarin çogu telef olurdu.

Yani Yaz (Havîn) mevsiminde serin ve bol ot olan yaylalara gidilirdi. Bu yaylalar Bingöl'ün 1. Karliova, Çavresi yaylasi 2.Solhan'a bagli Serafettin yaylasi 3.Varto Bingöl Sewti (Kog) yaylasi. 4.Erzurum Çat'a bagli Kog veya Begçiman yöresi. 5.Erzincan Kosan yaylasi. 6.Kigi'ye bagli Golgewran yaylasi. 7.Pülümür ve Kigi arasi Bagirbaba (Çarek) yaylasi. 8.Sivrice'ye bagli Hazarbaba, Palu'ya bagli Koy Sipi (Akdag) ve Karacadag yaylasi (Ruslar 1.Dünya savasi sirasinda Dogu Anadolu bölgesini, Bingöl'e kadar isgal edince Beritanlilar bu cografyadaki yaylalara gidemediklerinden dolayi geçici olarak konaklamislardir)

Iyi verim alinabilmesi için Hayvanlarini iyi otlaklarda otlatmalari gerekirdi. Yaz mevsiminde serin ve bol otu olan bu yaylalarda onlari ünündeki kis aylari ve zorluklari beklemekteydi. Ailelerin bir çok ferdi bu hazirliklar için görevlendirilirdi. Bir çok isler onlari bekliyordu.

Beritanlilar yazin gittikleri yerlerde sosyal ve kültürel olarak orada bulunan halkla bir iletisim içine girerlerdi. Bu ilçelerin ticari yönden gelisimini saglar. Yine bunu yaninda beraberinde bir çok olumlu sosyal aktivitelerin gelismesine katki sunarlardi. Etkilesim her yönlü olurdu. Çok gezip ve görmeden dolayi Beritanlilar genis bir kültüre ve cografi bilgiye sahiptirler. Okuma ve yazma ne kadar az olsa da gezip ve görmeden dolayi çok kültürlü bir asirettir.

Aile büyüklerimizin zamaninda ticaret ve devletin ileri gelenleriyle yada ünlü siyasetçilerle iliskileri olmustur. Her gittikleri yerlerden belli sahsiyetlerle iliskileri olmustur.

Beritanlilar oldukca Zengin, Misafir Perver ve Mert insanlardi. Kimsede para (likide) yokken, hayvan sayesinde Beritanlilarda altin çokça bulunurdu. Hayvan hemen satilip paraya dönüstürülebilirdi.

beritan tarihi

Beritanlilar ilk önceleri Diyarbakir'in Karacadag bölgesinde ve çevresinde yasiyorlarmis Beritanlilar'da Hüseyin Aga (Hüseyinê Kizil'nin) Karacadag'da Kizilkuyu diye WARI vardir.
Asiretin ismi ilk önceleri Qemikan (QEMIKÎ) oldugu söyleniyormus. 1620 ile 1640 yillari arasinda Dogu Anadolu Bölgesinde CELALI ayaklanmasi olmustur.

Bu ayaklanmayi çok kanli bir sekilde bastiran 4.Murat (Kuyucu) Pasa daha sonra bu bölgede ayaklanmaya destek veren asiretlerin bir çogunu Iç Anadolu'ya sürgün etmistir. Bu sürgünden Beritanlilar nasibini almisdir. Amaç asimile etmektir.

Konya yöresine sürgün edilen Beritanlilar burada uzun bir zaman kalmislardir. Konyada bir rütbeli asker asiretin agasi olan Mehmet aga'nin kizina asik olur. Mehmet kizini vermek istemez. Ailesini ve kardeslerle birlikte oradan gizlice Elazig'in Palu Karaçor bölgesine gelip yerlesirler. Bu bölgede hayvancilik yapmaya baslarlar. Bir kisim akrabalarimizin da Konya'da kaldiklari söylenir. Beritanlilar milliyet olarak Kürt olup dil olarak kürtçeyi kullanirlar. Hala hepsi Kürtçe konusur. Yalniz Bingöl'de yasayanlar Dimili (Zazaca) biliyorlar.

Beritanlilarlar ilgili yapilan tarihi incelemelerin hiç birinde asiret ismi geçmemektedir. Asiretimizin tarihi hep günümüze kadar sözlü olarak gelmistir. Bir çok tarihi kaynak incelenmistir. Bunlardan Kurdistan tarihi olarak (Tori, Etem Xemgin, Mehrdad R. Izadi ve Naci Kutlay. Asiretler tarihi,) vb kitaplarin incelenerek asiret ismine rastlanmaistir


beritan yasamı
Mevsim sonbahar her taraf sararmis havalar sogumus, sert esen rüzgarlar, (Konê Res) kil çadirin rewaklarini salandirirken artik Beritanlilar için göç etme planlari ve hazirliklari yapilmaya baslanir.Sonbahar da insan dogasi geregi esen rüzgardan soguk havadan korkmaktadirlar. Çünkü önümüz kis mevsimi oldugu için yaylalarda kalmaktan korkarlar.

Insan yaylalardan ayrilirken tekrar ilkbaharda bulusmak üzere daga, tasa, çesmeye, mezara, çav kanîye, zinnara ve bitkiye vb her seye hosça kal der. FERAR(ev esyasinin)agirliligi demektir. Yazin toplanan peynir, tomast, çökelek, yag ve evin yatak kisimlari önce bir veya iki günde Axilan denilen yere tasinirdi.

Axilan dedigimiz yer Bingöl ve Solhan arasindaki
karayolu kenarin gelip 20 günlügüne buraya yerlesirlerdi. Bütün Beritanlilar Serevdin yaylasindan gelip buraya yerlesirlerdi. Bir kisim aile Bingöl_Karliova yol güzergahin gelirlerdi. Oxnut, Ciligol ve Boran köylerin yakinlarina konarlardi. Daha sonra yollar yapilinca yaylaya yapisik olan Kilisek köyüne gelip burada konaklarlar ve buradan kamyonlara yüklerlerdi.

Yine Karliova'nin kuzeybatisinda olan Çavresi yaylasindan dönen Beritanlilarin ilk konaklama yeri olarak Bingöl_Karliova yol güzergahi Ava Hestîyana gelirlerdi.Qosanlar ise Bingöl Sewti yaylasindan Karliova Qerqepazar köyünün Kanîtat ve Newala Boyxanê yol kenarin gelen göçebeler evlerin burada konaklayip ve buradan kamyonlara yükleyip kis mevsiminde kalacaklari yerler giderler.

Bütün akrabalar burada birbirlerini görürler. Burasi bir bayram havasi veya karnaval yeri gibi olurdu ve olur. Aile ve akraba ziyaretleri olur. Dügünler burada olur. Yine delikanlilar ve asiret kizlari çogu zaman birbirleirini burada görüp ask temelleri atarlardi. Genellikle dügünler burada yapilirdi çünkü is bitmis ve bos zamani degerlendirip dügünler yapilirdi.

Kaw Oynama

Yine koyunlarin ayaklarin çikardigi kaw (asik) dedigimiz kemiklerle çok büyük oyunlar oynanmaktaydilar.Bu oyunlar Çize, Miro, Qersê, Oldi , Hile vb oyunlar oynanirdi. Kawlarin çesitli özellikleri vardi.Büyük ve çocuk demeden herkes bu kaw oyunlari oynarlardi. Her gün Solhan'a gidip gelmeler, insanlara çok büyük haz verirdi. Ferar 20 güne yakin bir zaman burada kalirdi.

Koyunlar yayladan Axilana geldigi zaman bu kez Ferar kis mevsiminde gidecekleri alanlara giderlerdi. Çok eskiden bu tasim günlerce süren zorlu ve zahmetli yolculuklar at vb hayvanlarla yapilirdi. Fakat daha sonra bu tasima kamyonlarla yapilmaya baslandi.Koyun sürüler bu kez her gün 10 ile 15 km lik yolu alarak kis mevsimi geçirecekleri yerler dogru hareket ederlerdi. Bu bir günlük yolculuklara biz Beritanlilar ”Koç” deriz. Koçên Bêrtîyan hatin, Koçên Bêrtîyan Çun.

Tabi ki Bane dedigimiz bir ev koyunlarla beraber giderlerdi.Bane de bir
kadin ve erkek bulunurdu. Bunlarin amaci çobanlarin ekmeklerini, çamasirlarin ve diger ihtiyaclarini karsilamaktir. Bane evi her sabah atlara yüklenir koyunlari gidecegi yere gider konaklar ve sürünün
gelmesini beklerler.

Koyun sürüsü öyleye dogru çadirin yanina gelirdi. Çobanlar yemek yer istirahat eder ve aksama dogru tekrar yola koyulurlardi. Bane evi ise geceyi Konaklama yerinde geçirir. Sabah erkenden tekrar evi atlara yükleyip gidecekleri yolu iki buçuk saatte kat edip tekrar dan konaklama yerine ulasirlardi. Yani 30 ve 45 gün bunlar için hayat hergün böyle devam ederdi. Serevdîn yaylasi ile Ceylanpinar arasi 400 km dir. Bu yolu hayvanlarla 35 veya 45 gün de giderlerdi. Genellikle iki yol takip edilirdi.


Birinci yol olarak Bingöl,_Karakoçan,Palu,Maden, Ergani, Karacadag ve Viransehir di.Ikinci yol ise Bingöl, Genç, Lice, Diyarbakir, Karacadag ve Viransehir'di.

Beritanlilarin Berî'ye Gidisleri.

Beritanlilar genellikle koyunlarin kisin sicak olan yerlere götürülerdi. Ilk önce Karacadag bölgesine giden göçebe beritanlilar havanin sogumasi ile birlikte beraber yagis suyu beri olusursa artik beriye giderlerdi.

Kislak olarak Ceylanpinar'da Berî (Berîya Millana giderlerdi) Berî: Düz genis bir ovadir. Birazda susuz bir yerdi. Ama kis mevsiminde yagmurlar yaginca kurak vadilere su girince Beritanlilar bu bölgeye giderlerdi. Kislak olarak seçilmesinin sebebi dogal sartlarin uygun olmasi az kar yagmasi ve az soguk olmasindan dolayi buraya gidilirdi. Iklim sartlarinin çok iyi olmasindan dolayi hayvancilik için bulunmaz bir yerdi. Beritanlilar kendi yasamini doga ve kendi koyunlarina ve yasamina göre ayarlayan bir asiretti.

Dogal ortamda yagislarin etkisiyle su vadi ve birlerde(Kör kuyular) olusmasiyla birlikte Beritanlilar, Karacadag ve Viransehir'den bu bölgeye göçerlerdi. Kisin burada kalan koyun sürüleri sadece dogal ortamdan faydalanarak yasamlarin sürdürlerdi. Kisin sadece xirbelerde korunan koyunlar. Yani yem, saman ve arpa verme yoktu.

Koyunlar sadece dogal ortamdan beslenerek ilkbahara çikarlardi. ilkbaharda havalar isindikça yavas yavas önceleri Karacadag'a dogru hareket ederlerdi.

Berîye giden Beritanlilar toprak parasi olarak Mala Pase (Ibrahim Pasa Milli) XUK verirlerdi. Xuk olarak sürü basi bir koyun, bir altin ve gelen adamlarin yollugu ise bir mecdi verirlermis.

Tabiki Mala Pase binxetê gidince yine Beritanlilar dan XUK parasi istemisler fakat Beritanlilar vermek istememislerdir. Mala Pase ise kendi adamlarin gönderip talan vurmak istemislerdir. Bazen bu talanlar basari olmus bazen çikan çatismalarda iki taraftan da çok kisi öldürülmüstür.

Cerg:Binxetê'den gelen çapulçu ve hirsizlarin sürüyü silah zoru ile alip sinirdan geçirerek Binxetê'ye götürmelerine cerg denirdi. Beritanlilar 1950'ye kadar Berîye sorunsuz gitmislerdir. Devlet 1950 den sonra bu alani çiftlik yapmak isteyince önce Beritanlilara burayi size verelim demislerdir. Ama günün kosullarina göre Beritanlilar bu teklifi kabul etmemislerdir.

Sebepleri :
1. Çevrenin yogun baskisi
2. Zannetmisler ki devlet onlardan vergi alacakmis.
3. Sicak yerde yasayamayacaklarini belirtmislerdir.
4. Tarimda makinelasmayi bilmedikleri için.
5. Teknolojinin yetersizliginden
6. Suyun olmayisindan
7. Beritanlilar da yerlesik hayat geçme bilinçin olmayisi
8. Devlet 1953'te çiftlik yapmaya basladi 1956 da Beritanlilarin kisin bu alana tamamen girmesini yasakladi.

Beritanlilarin Berî'deki kislak olarak konakladiklari yerler Ware Korhuso, Hogeç, Kevirê'li Serkevir, Kepez, Zifkir,Havuga Eli'yê Zeytê, Zanga Xelo, Warê Mala Hesî Mehê, Ware Mala Quwê, Çemê Sorkaxê, Çemê Sersis, Çemê Hogeç ve Besta Sex Nasir'a yerleri kislak olarak kullanirlardi.)

Bundan sonra Beritanlilar ipek yolunun üst tarafindan baslayip Urfa, Hilvan, Siverek, Derik, Kiziltepe Diyarbakir Batman vb alanlara yayilip göçebelige devam ettiler. Artik hayvanciliginda beslenme ve barinma sekilleri degisti. Çünkü soguk yerlerde koruma için çadir ve taslardan örülen xirbelerin üstü naylon ile örtülürdü. Yine saman, arpa ve ot ile beslenme hazirliklari yapilmistir.

Berî Neresidir?

Viransehir, Derik, Kiziltepe, Xenyurt, Akçakale ve Ceylanpinar arasinda kalan bölgeye denirdi. Merkez Ceylanpinar'dir. Bir tanimlamaya görede Berî,Karacadag'dan baslayip Suriye'deki Abdulaziz dagina kadar devam eden bu uzun ve genis düzlüge Berî diyorlar. Viransehir'den, Ceylanpinara 50 km dir. Devlet bu alani üretme çiftligi yapmistir.Serê Kanîyê Kürtçe olup Pinarbasi ve kaynak su anlamina gelmektedir. Ceylanpinar ise Türkçe bir kelimedir. Ceylan yeri demektir. Rasalayin ise Arapça bir kelimedir. Çesme Suriye tarafinda kalmistir.

Yol Viransehir'den,Ceylanpinara kadar dümdüz dir. Yolu iki tarafi çam agaclari ile kaplidir. Çam agaçlarin arkasi görülmez. Ama çamlarin arkasinda bugday, arpa, mercimek tarlalari ve fistik agaçlari vardir. Göze batan su fiskiyeleri ve artezyen kuyulari(su sondajlari)Ceylanlari yakindan görmek ne hostur. At, sigir ve koyun yetistiriciligi vb çalismalar yapilmaktadir. Bu gün Beritanlilarin konaklama yerlerinde Afganistan'dan gelen göçmenleri yerlestirmisler. Beritanlilar hala bu ülkede zor kosullarda göçebelige devam etmektedirler. Ceylanpinar bir kültürler mozayigidir. Kürt,Arap ve Afganistan göçmenleri birlikte yasamaktadirlar.

BERÎ BERÎYA MILLANE.
CÎYÊ KEÇ,XORT U ZERÎYÊN MILLANE
BERÎYA MÊRDÎNE
BERÎYA SERÊJÊRE
DESTA BERÎYÊ BÊ AVE
CÎYÊ XEZAL Û KARXEZALANE
GIRÊ ERSANÊ CÎYÊ
HER DU SERÊ KURDAN
DEWRESÊ EVDI U EDULE
CÎYÊ MEKSEDU MIRADANE
GIRE ERSANE CÎYÊ BERXWEDANÊ YE
BERÎ CÎYê XEZALANA

Ulasim Hayvanlari

Beritanlilarda kullanilan hayvanlar genellikle at, katir, esek, deve ve öküz dür. Bu hayvanlar daha çok ulasim ve tasima için kullanmislardir. ATaha çok bergir dedigimiz ve kexel dedigimiz at çesitleri kullaniliyordu. Bergir atlar daha çok yük ve ulasim için kullaniliyordu. Ama kexel atlar ise özel günlerde binme ve süs için beslenirdi. Kexel atlari daha çok ailenin iller gelenleri beslerdi. Tabi kexel atlar soylu atlardir. Aslinda bütün atlarin hissi duygulari güçlüdür. Cogu zaman olacak kötü bir durumu önceden sezmislerdir. Sahibini çesitli sekillerde uyarmistir.At ulasim ve tasima içinde çok güçlü olup dünyada araba üretimi yapilirken bir araba su kadar bergir gücünde dir denilmistir.Aslinda bütün Beritanlilar at üstünde dogup ve büyümüslerdir. Hem erkek hemde kadinlarin en önemli özelikleri iyi birer at binicileri olmalaridir. Erkekler ise rüstünü ata binerek ispatlarlar. Atlarin çesitli renkleri vardir. Boz,Resboz, Sorboz. Kumet, Qemer, Zerkumet, Kule,Res, üc At yürüsleri vardir. Rewanî, Lokloqî, Çargavî.



beritan halk oyunları


1. Cîda (Dik Halay) 2. Qilancik1 (Sê Nig Pêsta û Sê Nig Siva) 3. Qilancik2 (Dûz Tere û Du Nigan Lê Dixe) 4. Alreskî, Du Nig (Du Nigan Lê Dixe) 5. Sêmerik (Sê Nigan Lê Dixe) 6. Cacanê (Bi Qilancikê Tê Lîskandin û Du Nigan Lê Dixe) 7. Pêsmalo (Qeydeyê Jina ye û Jin Pêsîran Li Hev Dixin) 8. Mencolî (Di Vîyanda Pîyan Davên Ser Hev) 9. Kerî Boz (Qeyde Mîna Pêsmalo'yî Lê Pêsîr Li Hev Na Kevin. Nigek Li Erdê Dikeve) 10. Milankî (Giran Tê Lîskandinê û Junî Tê Firandin) 11. Zekokî ?

beritan köyleri

Gundê Caxlek li Varto ê ,Celtikli Köyü Silvan bagli/Diyarbakir ,Kirvan Köyü Kovancilara bagli/Elazig ,Melpolat Köyü Cinara bagli/Diyarbakir ,Qeseli diyarbakıra baglı ,Kirvan Köyü Kovancilara bagli/Elazig ,Simaq Köyü Diyarbakira Bagli ,Tepekonak Köyü Batmana bagli ,Yarimca Beldesi Kovancilara bagli/Elazig


beritan yaylalarından bazıları

Beritanlilar genelde ve yazin gittikleri yerler üc dagdir. bunlar birlikle bir kac yer daha vardir. Bu diger yerler genelde gecici alanlardir. Simdi size gecici alanlari yazacagim Yani Yaz (Havîn)

1.Erzurum Çat'a bagli Kox
2.Erzincan Kosan yaylasi.
3.Kigi'ye bagli Golgewran yaylasi
4.Pülümür ve Kigi arasi Bagirbaba (Çarek) yaylasi.
5.Sivrice'ye bagli Hazarbaba
6.Palu'ya bagli Koy Sipi (Akdag)
7. Karacadag yaylalari

(Ruslar 1.Dünya savasi sirasinda Dogu Anadolu bölgesini, Bingöl'e kadar isgal edince Beritanlilar bu cografyadaki yaylalara gidemediklerinden dolayi geçici olarak konaklamislardir)

1.Serevdîn;.Solhan'a bagli
Avares, Avgenî, Gaxurana Jorin, Gaxurana Jêrin, Dîyarê Doqo, Gelîyê Ûmê, Golikê Jêrin, Golikê Jorin, Kanîya Xalit Begê, Mexelê Kello, Kevirresê Jerin, Mexelê Beg, Navro, Qendîl, Qicîmerg, Quncikana Jorin, Quncikana Jêrin, Sahra Jorin, Sahra Jêrin, Sincikê Gelî, Sincikê Malan, Terrazin, Warê Azatan.

2.Mexelên Sor: Solhan ve Varto'ya baglidir.
Bîrikana Jêrin, Kevza Jêrin, Lolep, Kevza Jorin, Basirgana Jêrin û Jorin, Surdar, Avares, Beta, Gola Kaviran, Warê Hecî Begê, Merga Mel Husen, Merga Sa'an, Cavîyan, Warê Girvazê, Merga Hespan,

Çavresî Yaylarindaki Mexel'ler Karliova'ya bagli.
Kanîya Çirik. Diyare Meterîsan, Merga Dires, Gelîyê Faro, Kanîya Mexelan, Kanîya Qizan, Zergê, Kanîya Miriskan, Dîyarê Sujîyê, Resik, Qertalix, Qayik, Çîyayê Zêro.

4.Çîyayê Bîngolê;Varto'ya bagli
Benda Jêrin, Benda Jorin, Cel Kanîyan, Kox, Selres, Goma Teyêr, Gozel Dere, Heft Newalan, Kortikana Jêrin, Kortikana Jorin, Kurra Berana, Merga Kanîyan, Mexelê Gonîyan, Kanîya Zinêr, Mexelê Miselem, Sewtî, Zoravan.


BERÎTANLILARDA KADININ YERÎ


Beritanlýlar insanlýk tarihinin ilk evresi olan ilkel komün al hayatýn özelliklerini taþýyan yaþam biçimi ve iþ bölümün olduðu anaerkil aile özeliklerini sürdüðü bir yaþamlarý vardýr. Beritanlýlarýn göçebe olmalarýndan dolayý yaþamlarý, sürekli bir hareketlilik içinde olmaktadýr.
Kendi yaþamlarýn sürdürebilmeleri için hayvanlarýna iyi bakmalarý gerekir.

Kendi hayvanlarýný otlatma sýcaklýk soðukluk gibi etkenlerden dolayý sürekli bir deðiþtirme vardýr. Doðayla etkinleþim içinde olup doðadan faydalanma temelinde yaþamý sürdürürler. Yerleþim hayata geçmeyen Beritanlýlardan ilkel komün alým evresinde olduðu gibi iþ bölümü çok belirgin görünmektedir. Bu iþ bölümü kiþilerin fiziksel özeliklerinden yaþam koþularýna ve çevre baskýsýna göre kendiliðine þekillenmiþtir.

Bu iþ bölümü erkek ve kadýn olmak üzere cinsiyete dayalý olarak iþ yapýlýr. Bu iþ bölümü daha çok fiziksel olarak erkek ve kadýnýn yapacaðý iþler ortaya çýkmýþtýr.

Beritanlýlrla göçebe olduklarý için hayvanlarla uðraþan ve hayvanlara bakan kiþinin erkek olmasý gerekir. Çünkü hayvanlar gece gündüz mera, daðda yolda, yaylada nerede olursa olsun bir kiþinin gözetiminde olmasý gerekir. Erkekler hayvanlara bakma çobanlýk yapma ticaret yapma avcýlýk yapma ve þehirden ev için alýþ veriþ yapma iþlerini yaparlar. Çobanlar bazen 24 saat veya haftalarca eve gelmezler. Erkek çocuklar kuzulara bakarlar.

Kadýnlar daha çok evin içindeki iþleri yapmaktadýr. Kadýn çocuk doðurma ve bakýmý, yemek yapma, bulaþýk yýkama, çamaþýr yýkama, evi düzenleme, koyunlarý saðma, peynir yapma, sofra düzenleme, ip eðirme, kilim, palas kazak, çorap yapma ve misafirleri aðýrlama gibi iþleri yaparlar.

Kadýnlar hem fiziksel, hem koþular ve çevre baskýsýndan dolayý çobanlýk yapamazlar. Kýz çocuklarý ev iþlerinde annelerine yardýmcý olurlar. Aile de kadýn tamamen eve hakim olup ve çoðu zaman aile ismi kadýnýn ismi ile anýlýr. Yine çocuklar anne adý ile tanýnýrlar.

Beritanlýlardan kadýnlara çok büyük deðer verilir. Kadýn ailenin geçimini düzenini aile eðitimini saðlamak anneye düþmektedir. Kadýn çocuklarý geleceðe hazýrlamak için uðraþýr.

Yine sosyal yaþantýda kadýnlara büyük deðerler verilmektedir. Eðer aile içi veya dýþardan bir kavga, silahlý bir çatýþma dahi olsa kadýn araya girse yazmasýný hava kaldýrsa iki tarafta kavgayý durdurur. Yine kavgalarda kesinlikle kadýna kimse karýþmazdý.

Sosyal yaþamda kadýnýn çok önemli bir yeri vardýr. Kadýn niþan, düðün, yas gibi etkinliklere katýlýr. Bu katýlmada en ön safta yer alýr ve giyiminde en iyi giysilerini giyerlerdi. Düðünlerde erkek ve kadýn birlikte kol kola oynarlar. Kadýn bütün iþlerini yaptýktan sonra yaylada BINDARÝ dediðimiz pikniklere gidilir. Yemek yeme, gezme, çay içme, aþktan konuþma, halay çekme, klam/stran söyleme ve delallar söylenirdi. Bu tür sosyal etkinlikler düzenlenirdi.

Kadýnlar aile içinde çocuklarý eðitirken kendi ahlak, gelenek, görenek, örf törelerine uygun yetiþtirirler. Birde kendi yaþam þartlarýna uygun yetiþtirirler. Kýzlarý daha çok ev iþlerini öðrenirler. Erkek çocuklar ise babalarýnýn yanýnda hayvanlara bakma ile ilgili þeyleri öðrenirler.

Ýlkel komünal toplumda sürekli doðayý gözetleyen ondan yaþam bulan kadýn toplum tarzýnýn bilgesidir. Kadýn üretkenliði ve toplum yönlendirilmesi bundandýr. Doðal toplumda olup biten yaþam pratiði gereði en iyi bilen kadýndýr. Doðal toplumda her þey kadýn ana etrafýnda oluþan bir birliktir.

Doðurmasý, çocuk bakýmý onu en iyi toplayýcý ve besleyici konuma zorlamaktadýr. Çocuk sadece anasýný tanýmaktadýr.
Erkeðin mülk olarak kadýn üzerinde etkisi yoktur. Doðal toplum saðlýklý bir toplum doðal çevreyi ve kadýn gücüne dayalý olmasý gerçeðidir.
Doðal toplumda ayrýcalýklý bir yaþam düþünmez ve aile dýþýnda bir yaþam düþünmez. Bütün amacý kendi doðal toplum olarak aileyi yaþatmaktýr.

Toplumlarý toplum yapan örf adet gelenek görenek ve kültürlerin deðerlerini toplamýdýr. Birde bu toplumun ahlak yapýsý ve kültürleri buna elveriþli deðildirler. Toplumun ahlak, töre, adet, örf ve benzeri özellikleri göz önüne aldýðýmýzda kadýnlarýn iþ bölüm olarak ev iþi yapmalarýnýn ne kadar doðal olduðu ortaya çýkar.

Beritanlýlarýn aydýnlama çaðýný yaþayamadýklarý ve yerleþik hayat geçmediklerinden dolayý eðitim almadýklarý ve aydýnlamaya yaþayamamýþlar. Ama birçok il arasýnda göçebelik yapmadan dolayý deðiþik kültürleri yaþamýþlar. Bilgi ve kültür düzeyleri artmýþtýr.

Tabi ki dünyanýn her ülkesinde toplumlarýn deðiþik kültürleri vardýr. Buda deðiþik yaþam biçimleri ve aydýnlama özellikleri çok deðiþiktir.

Bir olayý tarihsel ve sosyolojik açýdan deðerlendirmek için o dönemin koþullarýn göz önüne almamýz gerekir. Çünkü o toplumdaki sosyolojik ve kültürel açýdan deðerlendirmesi gereklidir. Yoksa yapýlacak bütün deðerlendirmeler eksik ve hatalý olur.

Aileler ataerkil özellikte olduklarý için bir ailede kadýn söz sahibi olmuþtur. Kesinlikle birçok ailede halen bu özellikler görülmektedir. Aile isimleri kadýn isimleriyle söylenir. Nasýl ki evi yapan diþi kuþtur derler ya Beritanlýlarda da evin dirlik düzenini saðlayan yine kadýnlardýr. Gelen bir misafiri iyi aðýrlama kadýnlarýn ellindedir. Eðer kadýn yetenekli deðilse erkek evi çeviremez. Bu aileye kimse misafirliðe dahi gidemez.

Beritanlýlar kadýnlarýna çok deðer verirler ama yaþam koþullarý gereði erkek ve kadýnlarýn kendilerine göre iþ yapmalarý gerekmektedir.
Göçebelikte erkek ve kadýn ikisi de eðitim görmemiþtir. Ama kendilerini kendi yaþam koþularýna adepte etme zorunluluklarý vardýr.

Biz bu günkü koþulara göre Beritanlýlarýn aile yapýsýný Avrupa ve Ýsveç e göre deðerlendirme yaparsak tamamen yanlýþ sonuçlara varýz. Farklý toplumlardýr. Gelenek, görenek örf ve adetleri tamamen farklý olan iki kültürü karþýlaþtýrmak sosyolojik açýdan deðerlendirilemez. Sosyolojik olarak deðerlendirsek farklý özellikler ortaya çýkar.

Bir toplum bir bütün olarak deðerlendirmek gerekirse o günkü koþullara göre tarihsel, kültürel felsefi, sosyolojik ve eðitimsel olarak deðerlendirmek gerekmektedir.


Beritanlilar ve Ticaret

Beritanlilarin geçimleri koyun oldugu için ticareti de koyun alisverisi ile olmaktaydi. Kocerlik yapanlar halen alisverislerini koyun üzerinde yapmaktadirlar.Yani yasamini kendi besledigi koyunlara göre ayarlayan bu insanlarin ticaretleri de hayvancilik üzerineydi. Besledigi koyunlardan elde ettigi kuzularin erkek olanlarin ticaret için, ya yaylalarda satilirdi, yada besi yaparak satilirdi, disi kuzular ise tekrar koyun olarak üretimi saglamak için ellerinde tutarlardi. Beritanlilar koyunda ve koyun ticaretinde iyi anliyorlar. Her sonbaharda yasli koyunlarinida besi yaparak kavurmalik icin satarlar. Zaten disi kuzular arkasini doldururlar. Diger amaclari ise oldukca uzun ve zahmetli yollarda göceberlik yaptiklari icin bu gibi yasli koyunlarin yollarda telef ve kalmamalari söz konusudur. Zaten yasli koyunun verimide azalir.

Erkek kuzular yaylalara götürülür ve güzel otlaklarda otlatilir. Kisin iyi bakilir ve ilk bahar hepsi igdis(enemek)edilirdi. Böylece kuzuluktan cikar ve Kafir isimlerini alirlar. Böylece hayvan erkeklik duygulari bitmis olurdu ve yazin yaylalarda otlatilip iyi kilo aldiktan sonra sonbaharda satis için ilk önceleri Suriye'ye götürülüp satilirdi. Daha sonra bu satis için Adana ve oradan Suriye'ye götürülürdü. Beritanlilarin tarihte bu uzun ve zahmetli ticari yolculuklarnda bir sürü hikayeleri vardir. 1960'lardan sonra Gaziantep hayvancilik açisindan büyük bir ticaret merkezi oldu. Burada Kuvvet,Suudi Arabistan ve Suriye gibi ülkeler canli hayvan ticareti yapilmaktaydi. Arap tüccarlar buraya gelir istedigi sürüyü alir ve kamyon tasimaciligi ile kendi ülkelerine götürürlerdi. Gaziantep'teki ticaret 1989 kadar devam etti. Saddam'in Kuvvet isgalinden sonra canli hayvan ticareti bitti.

Simdi Beritanlilarin ticaretleri Bingöl, Elazig, Diyarbakir, Urfa ve Gaziantep sehirleri arasinda olmaktadir. En fazla Diyarbakir hayvan pazarinda satilmaktadir. Bugün bölgenin en büyük hayvan pazari Diyarbakir'dadir. Bölgede hayvancilik artik eskisi gibi degildir. 1985 lerden önceleri Beritanlilarin ellerinde 500 ile 600 bin koyun var iken, ama simdilerde bu sayi 50 lere inmis durumda. Yine yazin toplanan peynir ve diger ürünleri sonbaharda Diyarbakir Bingöl ve Elazig gibi illerde pazarlanirdi. Ilkbahar ve yazin mandiralara süt ve peynir satilirdi.

Yine koyunlardan kirpilan yünün bir kismi bölge illerinde pazarlanirdi. Bu yünlerin bir kismi ise yatak yorgan yastik yapilirdi ve geri kalanida satarlardi. Yine yünlerin bir kismi ise giyecek olarak degerlendirirlerdi çorap, sal, sapik, kazak, yelek külah vb giyim esyalari yaparlardi (Herî)denir. Kuzulardan kirpilan yumusak yünler ise daha çok keçe yapmak için kullanirlardi (Liva)denir. Bir kismi çobanlar için keçe yaparlardi. Geri kalani ise evlerde üstüne oturmak keçe yapilirdi. Kece yapanlar yazin yaylalara gider ve beritanlilar icin bu keceleri yaparlardi. Ama diger ürünleri kendileri yaparlardi. Yine Suriye Halep ve Sam'a giden Beritanlilar giyecek için bir çok giyecek esyasi alirlardi. Beritanlilar kültür düzeyleri gezme ve ticari iliskilerden dolayi toplumlara oldukca kolay uyum gösterirlerdi . Beritan aşireti 150.000 kişilik nufusuyla Türkıyenin en büyük asiretlerindendir . Merkezi Elazığ olup Diyarbakır, Bingöl ve Elazığda dağılım göstermislerdir . Çoğu yerleşik hayata geçip geriye kalanlar yazları Erzurum Bingöl yaylaları , kışın Diyarbakır Urfa cevrelerıne gitmektedır . Bu arada Beritanlılar 3 kabileye ayrılıp Karakulak , Molaomer ve Kosan lardan olusmaktadır . Beritan aşireti ağalık sistemiyle olmayıp demokratik yollarla baskanlarını seçip yönetilmektedir. __________________________________________________________ BERİTAN'I BERİTAN gibi anlamak...

Kavgada, yaşamda kalıplara sığmayan bir kişiliktir Beritan. Tek “kalıbı” idealleridir, kavga ve yaşamına ruh kazandıran bilinci ve ilkeleridir. Sorgulayıcılığını, sorguladığını aşma cesareti ve iradesi olarak yaşamda tavırlaştırmasıdır… Onu olağanın dışına çıkaran bu temel özelliğidir. İzleyici değil, dönüştürücüdür Beritan! O bu anlamda bir “kahramandır”. Kahramanlığı, yaşamın, kavganın her alanına militanlık olarak sindiren duruşunda saklıdır. Ve sizden uzak, ulaşılmaz değildir. “Ulaşılmaz” olarak sunulanın sırrını veren doğal bir öncüdür
____________________________________________________________ Kaval'in (Blûr) Beritan Asireti icin cok önemli bir enstrüman dir. Beritanlilarin yasaminda, Kaval'in 3 önemli unsuru var.

1- Beritanli gencler Kaval'la Türküleri dile getirirler. Bunlarin icinde (Delal) dedigimiz ask türküleridir. Bu türküleri genelde genc kiz ve erkekler birbirlerine asik olduklarinda birbirlerine karsi hislerini bu (Delal) türküleriyle dile getiriyorlardi. Ayni zamanda Kaval ile kahramanlik türkülerinide sik sik caldiklarini biliyoruz. (Klamên Dengbêjî)

2- Kaval Cobanlar icinde cok önemlidir.Cobanlar genelde koyun sürüsünü otlarken ve sürüyü kendi etrafinda tutmak icin caldiklari bir enstrüman'dir. Özellikle sürü icin calinan besteler vardir. Biz bunlara kürtcede (Meqamê Pez) diyoruz.

3- Kaval ayni zamanda Beritan dügünlerinde cok sik calinirdi. Kaval'la on, on bes degisik oyun havasi calinir ve Beritanli genc yasli demeden, dügünlerde tüm hünerlerini ortaya koymak icin adeta birbirleri ile yarisirlardi. Kaval Beritan dügünlerine büyük bir reng ve heyecan katardi.

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !